Тарих

1899

Атырау облысының аумағындағы Қарашүңгіл кен орнында 40 метрлік ұңғымадан алғашқы мұнай фонтаны атқылады.

1911

Доссордағы алғашқы мұнай фонтаны. Дәл осы жерде Қазақстанда мұнай өндіру өнеркәсібі бастау алды.

1912

Бірінші Доссор-Ракуши-Каспий мұнай құбырының ұзындығы 60 км, оның 16 км - Каспий теңізінің түбінде салынды.

1915

Алғашқы мұнайды елдегі екінші Мақат кен орны берді.

1932

Ембі мұнайшылары алғаш рет КСРО-да ғана емес, сондай-ақ Еуропада да өте терең бұрғылауды (2500-2800 м) игерді.

1945

№ 441 зауыт (қазіргі Атырау МӨЗ) алғашқы өнім – автомобиль бензинін өндірді.

1961

Жетібай кен орнындағы алғашқы мұнай фонтаны Маңғышлақта мұнай-газ провинциясының ашылуын белгіледі.

1969

Өзен-Атырау мұнай құбыры жылыту пештерімен тапсырылды, бұл мұнайды төмен температурамен тасымалдауға мүмкіндік берді.

1978

Павлодар мұнай-химия зауытында қуаты жылына 6 млн тонна мұнайды бастапқы өңдеу кешені іске қосылды, алғашқы бензин алынды.

1979

Әлемдегі ең терең Теңіз кен орны ашылды (жоғарғы мұнай коллекторы - 4000 метр тереңдікте).

1979

280 шаршы шақырымнан астам аумақты алып жатқан әлемдегі ең ірі 20 кен орнының бірі – Қарашығанақ кен орны ашылды.

1983

Қазақстанның оңтүстігінде Шымкент зауыты салынды.

1993

Қазақстан мен Chevron арасында «Теңізшевройл» бірлескен кәсіпорнын құру туралы 40 жылдық келісім жасалды.

1997

«ҚазТрансОйл» ұлттық компаниясы құрылды. Мұнай құбырларының жалпы ұзындығы – 5 мың км-ден астам, сондай-ақ әлемдегі ең ұзын Астрахань-Маңғышлақ (2000 км-ден астам) су құбыры бойынша тұщы су беруді қамтамасыз етеді.

2000

Каспий қайраңында «Шығыс-1» ұңғымасы бұрғыланып, алып Қашаған кен орны ашылды.

2006

«ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ-ның Лондон қор биржасы мен Қазақстан қор биржасында IPO-ға шықты. ҚМГ БӨ шамамен $2 млрд (сол кездегі қазақстандық компаниялар арасындағы ең ірі IPO) тартты.

2012

ҚМГ Қарашығанақ жобасында 10% үлеске ие болды. «Халықтық IPO» шеңберінде Қазақстан қор биржасында «ҚазТрансОйл» АҚ жай акциялары ұсынылды.

2018

Үш ірі мұнай өңдеу зауытын ауқымды жаңғырту аяқталды.

2019

Орталық Қазақстан мен Астананы Қазақстан Республикасының бірыңғай газ тасымалдау желісімен байланыстыратын «Сарыарқа» магистральды газ құбырының құрылысы аяқталды.

2021

Satti алғашқы қазақстандық өздігінен көтерілетін жүзбелі бұрғылау қондырғысы теңізге шықты. ҚМГ «ҚазТрансГаз» АҚ акцияларының 100%-ын «Самұрық-Қазына» АҚ пайдасына берді.

2022

KEBCO (Kazakhstan Export Blend Crude Oil) сорты 2022 жылғы 6 маусымнан бері қолданылады: бұл атаумен Атырау – Самара мұнай құбыры арқылы экспортқа тасымалданып, Ресей порттарында тиелетін қазақстандық мұнай сатылады. Сату құжаттарында нарық қазақстандық мұнайды ажырата алуы үшін енді оның қазақстандық шығу тегі көрсетіледі (бұрын мұнай Urals және Siberian Light атауымен сатылған). S&P Global Platts агенттігі KEBCO-ның жекелеген котировкаларын 2022 жылғы 1 қарашадан бері жариялап келеді.

ҚМГ 15 қыркүйекте кері сатып алу құқығын (колл-опцион) іске асырып, «Самұрық-Қазына» АҚ-тан «ҚМГ Қашаған Б.В.» компаниясындағы 50% үлесті 3,8 млрд АҚШ долларына сатып алды. Компания Солтүстік Каспий жобасындағы (Қашаған) 16,88% үлеске иелік етеді; енді ҚМГ-де компанияның 100% акциясы шоғырланған.

9 қараша мен 2 желтоқсан аралығында «Астана» АХҚО биржасында (AIX) және Қазақстан қор биржасында (KASE) «Халықтық IPO» аясында ҚМГ акцияларына жазылым жүргізілді: бір акция үшін 8 406 теңге бағасымен жалпы сомасы 181,5 млрд теңгеге 129 949 өтінім түсті. «Самұрық-Қазына» АҚ 153,9 млрд теңгеге 18 303 584 жай акцияны – ҚМГ акцияларының 3%-ын сатты; ҚР азаматтарының өтінімдері толық қанағаттандырылды. Акциялар сауда-саттығы 8 желтоқсанда басталды.

2025

Көктемде Қаражанбас кен орнының мұнайын өңдеп, жол битумын шығаратын ҚМГ мен CITIC Group бірлескен кәсіпорны – Ақтаудағы Caspi Bitum зауытын ауқымды жаңғырту жұмыстары аяқталды. Мұнайды бастапқы өңдеуге арналған негізгі қондырғы (ЭЛОУ-АВТ) жаңартылды: мұнай өңдеу қуаты жылына 1 млн тоннадан 1,5 млн тоннаға дейін, битум шығару – жылына 500 мың тоннадан 750 мың тоннаға дейін артты; 5 мамырда салтанатты түрде іске қосылды; инвестиция көлемі – 76 млн АҚШ доллары.

Қашағанда 4 шілдеде кен орны 2016 жылы іске қосылғаннан бергі мұнай өндіру көлемі 1 млрд баррельге жетті. ҚМГ-нің Солтүстік Каспий жобасындағы үлесі – 16,88%.

2025 жылдың қорытындысы бойынша ҚР-да 99,4 млн тонна мұнай мен газ конденсаты өндірілді. Бірлескен кәсіпорындардағы үлестерді қоса алғанда, ҚМГ-нің мұнай өндіру көлемі 10%-ға өсіп, 26,2 млн тоннаға, ал газ өндіру 20%-ға артып, 11,4 млрд текше метрге жетті; өсімге ең алдымен Теңіздегі үшінші буын зауытының іске қосылуы түрткі болды (ТШО-дағы ҚМГ үлесіне келетін мұнай өндіру 40,3%-ға өсіп, 7 802 мың тоннаны құрады).

2025 жылдың қорытындысы бойынша ҚМГ-нің қазақстандық МӨЗ-дері тарихи ең жоғары көрсеткіштерді жаңартты: үш зауытта өңдеу тереңдігі 90,1%-ға (2023 жылы – 85,5%, 2024 жылы – 87,4%), жеңіл мұнай өнімдерінің шығымы 77,7%-ға (тиісінше 72,2% және 73,8%) жетті. ҚМГ үлесіндегі қазақстандық зауыттарда 14,7 млн тонна, ал румыниялық кәсіпорындармен бірге 21,0 млн тонна шикізат өңделді; 4,6 млн тонна бензин және 5,1 млн тонна дизель отыны шығарылды.

2026

Өндіру

Ұлттық қазына

Қазақстандық мұнайының тарихы 120 жылдан асады.

ХХ ғасырдың басында Гурьев (қазіргі Атырау) облысындағы ашылған кен орындарынан кейін, бүкіл әлем мұнайлы Қазақстан туралы айта бастады.

Соғыс жылдары дамуға тағы бір серпін берілді. Мұнай сапасының жоғары болғаны соншалықты, оны өңдемей-ақ, майданға жіберіп, танктерде пайдаланды. 40-шы жылдардың аяғына қарай өндіріс көлемі жылына 1 миллион тоннаға жетті.

50-ші жылдардың соңында Маңғыстау облысында, ал 70-ші жылдары Қызылорда өңірінде белсенді іздеу-бұрғылау және геологиялық-түсіру жүргізілді.

Қазақстан мұнайы тарихының келесі кезеңі – Теңіз (1 млрд тоннадан астам мұнай және газ конденсаты қорлары), Қарашығанақ (ресурстарды бағалау – 1,35 трлн текше метр газ және 1,2 млрд тонна мұнай және газ конденсаты), Қашаған (шамамен 4,8 млрд тонна шартты отын қорлары) алып кен орындарының ашылуымен тұспа-тұс келеді.

Өңдеу

Өңделген өнімдерге қатысты

Қазақстанның мұнай өңдеу зауыттары – отандық өнеркәсіптің технологиялық авангарды.

Бірінші мұнай өңдеу зауытының құрылысы Ұлы Отан соғысы кезінде басталды. Зауыт екі жыл ішінде АҚШ-тан lend lease шарттарында жеткізілген жиынтықты жабдық базасында салынды. Бастапқы қуаты жылына 800 мың тонна болды. Зауыт Ембі кен орнынан авиациялық және автомобиль бензиндерін, мотор және қазандық отынын шығаруға маманданған.

Екіншісі Павлодар мұнай-химия зауыты болды, оның құрылысы 1971 жылы басталды, 1971-1978 жылдар аралығында отын нұсқасы бойынша салынған зауыт технологиялық тұрғыдан Батыс Сібірдің азкүкіртті мұнайын өңдеуге арналған болатын.

Қазақстанның үш ірі мұнай өңдеу зауытының ең жаңасы – 1985 жылы салынған Шымкент мұнай өңдеу зауыты. Жобалық қуаттылығы жылына 6 млн тоннаға жетеді. Зауытты ҚМГ CNPC-мен бірлесіп басқарады.

Тасымалдау

Еуразияның энергетикалық бағыттары

Мұнай өндірісінің дамуы мұнай құбыры саласының пайда болуына түрткі болды.

Қазақстан аумағындағы алғашқы Доссор-Ракуши-Каспий мұнай құбырын 1912 жылы «Ембі» мұнай өнеркәсібі және сауда акционерлік қоғамы салған.

Павлодар мен Шымкентте зауыттар пайдалануға тапсырылғаннан кейін, елдің солтүстігі мен оңтүстігінде магистраль құбырлары салынды.

1997 жылы «ҚазТрансОйл» ұлттық мұнай тасымалдау компаниясы құрылды. Бүгінгі таңда компанияның магистраль мұнай құбырларының жалпы ұзындығы 5,3 мың км-ден асады.

Каспий қайраңының қарқынды игерілуімен республиканың флотын құру мәселесі де туындады. Қызметін жаңадан бастап, алғаш кезде Ақтау-Махачкала мен Ақтау-Баку бағыттарында жалға алынған флотпен жұмыс істеген «Қазақтеңізкөлікфлоты» теңіз кеме қатынасы компаниясы бүгінде әртүрлі үлгідегі 23 кемеге ие.

Ұлттық компания

Қазақстан мүддесін қорғау

Елдің бас мұнай компаниясын құру.

«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы акционерлік қоғамы мемлекеттің 100% үлесімен Қазақстан Республикасы Президентінің 2002 жылғы 20 ақпандағы Жарлығының негізінде «Қазақойл» ұлттық мұнай-газ компаниясы мен «Мұнай және газ тасымалдау» ұлттық компаниясын біріктіру жолымен құрылды.

Мұнай-газ саласында ұлттық операторды құру мұнай-газ кешенін тиімді әрі анық дамытуды қамтамасыз ету деңгейін арттыруға және ел экономикасының мұнай-газ секторында Қазақстан Республикасының мүдделерін қорғауға байланысты болды. Осы кезеңнен бастап ұлттық компанияның және жалпы мұнай-газ саласының тарихындағы маңызды кезеңдер басталады.

Газ-химия

Газдан полимерге дейін

Елдегі алғашқы интеграцияланған газ-химия кешені.

KPI интеграцияланған газ-химия кешені 2025 жылы өнім түрлерін 15 маркаға дейін кеңейтіп, 377 мың тонна полипропилен өндірді, оның 326 мың тоннасы экспортқа: Еуропа, Қытай, Түркия және Ресейге жөнелтілді. Ішкі нарыққа өнім жеткізудің нәтижесінде ҚР-де импортқа тәуелділік 8%-ға дейін азайды.

Мұнайға әлемдік сұраныстың негізгі қозғаушы күштерінің бірі саналатын мұнай-газ химиясын дамыту – бизнесті әртараптандырудың және ішкі нарыққа, сондай-ақ сыртқы нарықтарға бағдарланған қосылған құны жоғары, бәсекеге қабілетті өнім өндірудің стратегиялық маңызды бағыты.